Ka ng’injo mag grafen oketi achiel kuomgi, giloso grafit. Milimita achiel mar grafit nigi gik ma romo milion 3 mag grafit. Ka pensil oting’o oboke matin, oweyo ranyisi ma nyalo bedo mana ng’injo moko manok kata kata ng’injo achiel mar graphene. Kaluwore gi loso mare malong’o ma nigi rang’iny ariyo, otiyo kaka gik ma medo tich e gik mang’eny ma ji loso.
Ka wawuoyo kuom graphene, gino ma ong'ere ahinya maonge kiawa ni en Mich mar Nobel mar Fiziks ma higa 2010, mane josayans ariyo nopogo nikech nonro margi maduong' ewi graphene. Kawuono, skul maduong’ mar Fudan nolando ni jotim nonro mage, ka gikonyore gi jotim nonro ma wuok e skul maduong’ mar piny Singapore, oseloso yo manyien kendo ma nigi nyalo maduong’ mar loso graphene ma teknoloji mare maduong’ nyalo medore mayot mondo otimgo gik ma itiyogo e loso gikmoko.
En gima ber ni, jogo ma ne timo nonro notiyo gi yo mopogore chuth gi yo machon ma ne itiyogo mar golo barupe mokuongo kae to gitiyo kanyakla gi joma nigi ohala. Ne giyudo duoko manyien e higa mar 2013, ne giketo oboke mar ng’ado bura e higa mar 2014, ne giloko oboke mar ng’ado burano e higa mar 2015, kendo ne gigolo mana gik ma ne giyudo e mbui e higa mar 2014.Tudruok mag pinyLu Hongbin, achiel kuom jotelo mag grup ma ne oa e Dipatmen mar Sayans mar Molekyu madongo kod e Dipatmen mar Sayans mar Molekyu madongo e Yunivasiti mar Fudan, nowacho gi ng’uono kama: “Gik mabeyo owinjore gi rito;
<2Zepa> Picha mar atom ma ng’ato nyalo ng’iyogo (a), rang’iny mar Raman (b), rang’iny mar X-ray (c), kod rang’iny mar teko mar atom maduong’ (d) mar graphene ma oseloso; plot mag ng’injo mar grafene (e) kod kwan mar ng’injo mar bath ng’injo (f).
Picha mar Dong Lei
Joma nok ema ong’eyo ni grafene ok en mana nying’ ma ni e list mar mich mag Nobel - osebedo ka oriwre ahinya e ngima mar pile ka pile. En gima nitie e piny, kata obedo ni keto graphene ma nigi ng’injo achiel ok en tich mayot. Ka oketi ng’injo ka ng’injo, grafin loso grafit, ma nigi milimita 1 mar grafit ma nigi ng’injo madirom milion 3 mag grafit. Oboke ma pensil keto e wi otas nyalo bedo gi grafin mang’eny kata kata ng’injo achiel kende. Kaluwore gi loso mare maber mar 2D, otiyo kaka gimoro ma medo tich e gik mopogore opogore ma ji loso:
· Ka omedi gi gik makende ma itiyogo gi polymer, omedo kinde ma itiyogo kokalo kuom gik mabeyo ma geng’o gik moko;
· Ka otigodo kaka gino ma tero stima e betri, loso mare mar 2D konyo e tero mar elektron mapiyo, ma medo ahinya ng’wech mar chajo;
· Ka oketgi e fiber kod gige ng’ado stima, nyalo mare makende mar ng’ado stima kod liet miyo gik ma itiyogo tiyo maber ahinya.
Kaluwore gi nengo maduong’ ma en-go, yore mabeyo mag ikruok osebedo gi gombo mar ng’anjo ne joma somo kod joma nigi tich. Jo sayans ariyo ma ni Andre Geim kod Konstantin Novoselov nofwenyo yo mayot ahinya mar yudo ng’injo mag grafite ma medore bedo matin. Ne gigolo ng’injo ma ne owuok kuom grafit ma nigi ng’injo ma malo, ne giketo bathe ariyogo gi tep makende ma ne nyalo ng’injo, kendo ne gipogo ng’injogo kuom ng’injo tepno. Ka ne gidwoko yo ma kamano, ne giyudo gik ma ne ng’injo kendo matin, ma bang’e ne giyudo gik ma ne oting’o mana ng’injo achiel mar atom mag carbon: graphene. Chakre kindeno, yore mang’eny manyien mag loso gik moko osewuok, kendo bang’ higni abich mag loso gikmoko, loso graphene e yo ma ng’ato nyalo yudogo gik moko.
Japuonj Lu Hongbin nomiyo grafene nyinge adek mag "mabeyo mogik e piny":
· Gima ng’eny moloyo ma ong’ere, ma nigi bor mar nanomita 0.335 kende;
· Gima tek moloyo, ma nigi teko nyadi 100 moloyo chuma;
·Gima ber moloyo ma nyalo tero liet, ma nigi ng’injo mokalo nyadi 10 moloyo silva.
Bende, grafene nigi nyalo mar ng’ado elektron mang’eny ahinya, ma en nyalo mar ng’ado gik moko ariyo moloyo silikon. Kaka gimoro maduong’ ma dongo dongo, gimoro manyien mar 2D ni nigi nyalo maduong’ mar tiyo e gige tich ma riek, e kor lwasi, e kano teko, e loso gik ma nyalo ketho alwora, kod e yore mamoko mang’eny.
Kata kamano, yudo loso maber kendo maduong’ mar graphene ma nigi rang’iny mamalo osebedo gi pek maduong’ ma geng’o tiyo kode e piny mangima.
Graphene nitie kaka gik ma dongo dongo, kendo yo maber mar loso en ng’ado grafit ma dongo dongo ma dongo dongo mondo obed grafene e gimoro ma ng’ato nyalo ng’ado. Kowuok e yo machielo, nikech graphene ok dwar pi, nyaka omed gik mang’eny ma nyalo konyo e pi e kinde ma igoloe pi, ka ok kamano, pogo chiegni ni ok nyalre. Yore ma pile pile dwaro tan 3 mag gik ma kelo oksijen kaka potasium mondo okel tan 1 mar grafene, ma lokore obed oksijen mar grafene kapok ogol oko kendo odwoko piny. Oboke ma kamano kelo pi mang’eny ma ok ler ma wuok kuom oksijen, dwoko piny, kod loso, to bende oketho gik moko makende ma graphene nigo.
Ere kaka jogo ma ne timo nonro ne oloyo pekgo? Ne gitiyo gi yo ma ok ochung’ motegno mar keto gik moko e piny kuom keto kwan matindo ahinya mar oksijen ma nyalo bedo gi ion ma nigi grup ma tiyo e wi graphene, ma ne omiyo gik moko nyalo bedo gi ng’injo mapiyo kendo ma nigi ng’injo mang’eny ahinya e ng’injo ma malo ahinya. 90% mar gik ma ogol oko en graphene ma nigi ng’injo achiel ma nigi ketho matin ahinya, ma nyalo tieko maber weche mag kano kod tero gik moko e gik madongo. Bende, ng’injo mar graphene ma nigi pi ma olosi gi yo ma kamano nyiso gik mabeyo ma nyalo konyo e rito piny kendo inyalo tiyogo achiel kachiel mondo ogo 3D -aerogels mag graphene ma nigi kido mopogore opogore, ma oyawo yore manyien mag tiyo kod graphene e rito teko, e rito gik ma nyalo ketho alwora, kod e loso gik mathoth e alwora.
